ભારત તથા વિશ્વશિલ્પ કળા જગતમાં અપૂરણીય ખોટ સર્જાઈ છે. વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા ‘સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી’ના સર્જક, ટાગોર એવોર્ડ વિજેતા, પદ્મશ્રી તથા પદ્મભૂષણથી સન્માનિત મહાન શિલ્પકાર શ્રી રામ સુતાર સાહેબ હવે આપણી વચ્ચે રહ્યા નથી. 1925માં જન્મેલા શ્રી રામ સુતાર સાહેબે 100 વર્ષની દીર્ઘ આયુ પૂર્ણ કરીને 18-12-2025ના રોજ અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના અવસાન સાથે જ ભારતીય શિલ્પકળાનો એક સ્વર્ણયુગ સમાપ્ત થયો છે.
શ્રી રામ સુતાર સાહેબ માત્ર એક શિલ્પકાર નહીં, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને રાષ્ટ્રીય ગૌરવને પથ્થર અને ધાતુમાં જીવંત બનાવનાર મહાન સર્જક હતા. તેમણે બનાવેલી પ્રતિમાઓ માત્ર આકાર નહીં, પરંતુ ભાવ, વિચાર અને સમયનું પ્રતિબિંબ હતી. તેમની રચનાઓમાં ભારતની આત્મા દેખાતી હતી. દેશના અનેક શહેરોમાં સ્થાપિત મહાન નેતાઓ, સંતો અને ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વોની પ્રતિમાઓ તેમની કલાત્મક દ્રષ્ટિનો જીવંત પુરાવો છે.
વિશ્વભરમાં ચર્ચાયેલી ‘સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી’—સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 182 મીટર ઊંચી પ્રતિમા—શ્રી રામ સુતાર સાહેબની જીવનભરની સાધનાનું શિખર ગણાય છે. આ પ્રતિમાએ ભારતને વૈશ્વિક નકશા પર એક અનોખી ઓળખ આપી. આ ઐતિહાસિક અનાવરણ સમયે તેમનું લેવામાં આવેલ ઇન્ટરવ્યૂ આજે પણ સ્મરણમાં ગુંજે છે, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું, “છેલ્લા શ્વાસ સુધી કાર્યરત રહો.” આ શબ્દો માત્ર ઉપદેશ નહોતા, પરંતુ તેમણે પોતે જીવનમાં ઉતારી બતાવ્યા. ખરેખર, શ્રી રામ સુતાર સાહેબ છેલ્લા શ્વાસ સુધી સર્જનાત્મક કાર્યમાં વ્યસ્ત રહ્યા.
તેમના જીવનમાં કલા પ્રત્યેની નિષ્ઠા, શિસ્ત અને અવિરત મહેનત દરેક યુવા કલાકાર માટે પ્રેરણારૂપ રહી છે. તેમણે ક્યારેય સફળતાને અંતિમ મંજિલ માની નથી, પરંતુ દરેક નવા સર્જનને નવી શરૂઆત તરીકે સ્વીકારી. તેમની કાર્યશૈલીમાં આધુનિકતા અને પરંપરાનું સુંદર સંયોજન જોવા મળતું હતું.
સરકાર અને વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા તેમને અનેક સન્માનો પ્રાપ્ત થયા, જેમાં પદ્મશ્રી, પદ્મભૂષણ અને ટાગોર એવોર્ડ જેવા પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ તેમનો સાચો સન્માન તો કરોડો લોકોના હૃદયમાં તેમની કળા માટેનું આદર અને ગૌરવ છે.
શ્રી રામ સુતાર સાહેબના અવસાનથી માત્ર એક વ્યક્તિ નથી વિદાય લીધી, પરંતુ એક વિચાર, એક દ્રષ્ટિ અને એક પ્રેરણા પણ અમાથી દૂર થઈ ગઈ છે. તેમ છતાં, તેમની રચનાઓ, તેમના શબ્દો અને તેમની કાર્યનિષ્ઠા આવનારી પેઢીઓને સદાય માર્ગદર્શન આપતી રહેશે. ભારતીય શિલ્પકળાના આ મહાન યોદ્ધાને ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ.
રીપોર્ટ : દિનેશભાઈ ગજ્જર (સુરેન્દ્રનગર)